Enquête: 003-Ik geloof dat het scheppingsverhaal letterlijk waar is. Ja Nee
Agenda:   Conferenties & Cursussen ||  Concerten ||  Evenementen ||  Bericht aanbieden

Geloofsvragen

Wat is kwaad?

Kwaad wordt door mensen op allerlei manieren benoemd, zoals ongeluk, schade, tegenslag en ziekte. Voor de meeste gelovigen komt kwaad zeker niet van God. Sommige brengen het volledig in verband met satan of de demonen. Meestal wordt kwaad echter met werken van mensen in verband gebracht of als gegeven van de Schepping gezien. Wat staat erover in de Bijbel?

Door Marco van Putten

Kwaad is de tegenpool van het ‘goede’ en een verzamelnaam voor allerlei zaken die uiterst ongunstig zijn. In religieuze zin wordt God vaak als het (absoluut) ‘goede’ gezien, maar zo gesteld wordt kwaad (onbewust) goddelijke proporties aangemeten. Kwaad is echter, net als het ‘goede’, noch een persoon noch een zelfstandige, onafhankelijke macht of kracht. Kwaad is denken en/of doen dat door een maatstaf als kwaad wordt beoordeeld. De Bijbelse maatstaf is Gods wil, maar daarin komt naar voren dat God kwaad nogal anders beoordeelt dan mensen. In de Bijbel wordt het bestaan van kwaad bevestigd. Met kwaad moet dus rekening worden gehouden en onderzocht worden [1]. Opmerkelijk is dat noch de christenheid en noch de wetenschap en de technologie niet in staat zijn het kwaad te beëindigen.

Woordstudie
Kwaad is in de Bijbel vooral de vertaling van het Hebreeuwse woord ra’ dat afkomst is van de stam ra’a’ – boosaardig/kwaad zijn. Dat is de objectieve betekenis. Kwaad als gegeven. Kwade emotie wordt weergegeven door de stam jara’ – ontstemd zijn/gegriefd zijn. Ook in het Grieks bestaat dat verschil. Het woord kakia staat voor het algemene, objectieve kwaad. Als emotie worden poneria en kakopoi gebruikt.

Soorten kwaad
Deze kunnen zijn:
• Het algemene kwaad
Dit is kwaad als begrip, de potentie, de kans dat kwaad zal plaatsvinden of als feit. Dit is als waarschuwing op te vatten, maar jaagt ook angst aan. De christenheid kan zulk kwaad benoemen en de wetenschap kan het uitdrukken als bedreiging of risico in statistieken en het deels berekenen. De kennis over kwaad groeit dus. Toch gaat het nogal eens fout. Vaak omdat kwaad onderschat wordt.

• ‘Boven’ de mens uit
Dit is kwaad als onvoorzien onheil, zoals catastrofale natuurfenomenen. Mensen kunnen dit kwaad niet of amper voorkomen, weerstaan of er volledig van herstellen. Soms hebben mensen er wel een verantwoordelijkheid voor en kon het voorkomen worden. Bijvoorbeeld niet gaan of blijven wonen in de directe omgeving van een vulkaan. God is er niet op uit de Schepping onnodige schade toe te brengen, maar juist om het in zekere mate [2] in stand te houden. Maar God straft en er is zeker ook kwaad afkomstig van satan en diens demonen. Alleen heeft het grote vertrouwen op wetenschap mensen hiervoor verblind. Maar weinigen hebben onderscheidend vermogen om kwaad vanuit de geestelijke wereld te duiden.

• Van schepselen, zoals mensen
Volgens de Bijbel zijn alle Schepselen kwaad (inwendig) en daartoe geneigd (doen) [3]. Het meeste [4] kwaad in de Schepping is dus daaruit verklaarbaar. Dat is op zich ‘bewijs’ dat de hele Schepping onder de macht van satan is gekomen. Satan en de schepselen doen ‘ervaring’ op over kwaad, het is permanent en zichtbaar in voortdurende beschadigingen van de Schepping en diens vormgeving.

Omgang met kwaad
Wat mensen als ‘goed’ beoordelen, zoals succes, geluk, welvaart en gezondheid, bepaald hun opvatting van kwaad. Het is normaal [5] dat mensen alles wat het ‘goede’ bedreigt in hun leven willen afweren, negeren, bestrijden en voorkomen. Dit gebeurt vooral door allerlei vormen van bijgeloof [6], zoals amuletten, het slaan van kruizen, mascottes, mijden van cijfers en gunstig stemmen van ‘geesten’. God veroordeelt en verwerpt kwaad in principe ook en wil het omzetten in zegen. Toch blijft kwaad bestaan. Hoe komt dat?

Kwaad in de hemel
Hoe kon satan de mens in de hof van Eden verleiden voor kwaad te kiezen? Was dit zo door God bedoeld of staat het in verband met de opstand van satan tegen God, dat herhaaldelijk in de Bijbel wordt genoemd? De enorme fundamentele gevolgen van de geloofsafval van de mens ‘bewijzen’ dat dit niet van God gepland kan zijn en dus te maken heeft met satans opstand. Wanneer is die begonnen? Die moet vooraf aan de geloofsafval van de mens zijn begonnen, want God heeft de mens niet kwaadaardig, maar ‘goed’ geschapen (Gn 1:31; 3:22). Toch denken sommige dat er geen opstand van satan tegen God kan bestaan, omdat God Almachtig is. Zij veronderstellen dat satan en diens demonen in dienst staan van God en dat geen engel een eigen weg kan gaan buiten God om. Maar in de Bijbel wordt de strijd tussen God en satan inter-persoonlijk beschreven (Opb 12:7) en ook dat satan een eigen weg gaat (Job 1:7). Toch is God Almachtig, alleen komt dat hierdoor in een ander licht te staan.

Kwaad begon dus in de niet-fysieke wereld; de hemel. Los van de mens. Dat kwaad was weerspannigheid tegen God [7]. Engelen waren hierin de eersten. Nog voordat de mens dat deed. Er is dan dus ook kwaad in de hemel [8].
Dat engelen eerder voor kwaad kozen dan de mens wijst erop dat de mens niet centraal staat in de Schepping [9], zoals vaak gedacht wordt. God heeft satan op de aarde geworpen (Lc 10:18; Opb 12:9) en als overste maakte die zich meteen tiran over de aarde (Jh 12:31). Dat verklaart zijn optreden in de hof van Eden om de mens, Gods vertegenwoordiger, te verleiden ook voor het kwaad te kiezen waarvoor hij had gekozen. Maar ook daarna ging satan door om de mens tot allerlei ander kwaad te verleiden. Totdat het moment komt dat God definitief een einde maakt aan satans opstand.
Maar satan is niet ‘het kwaad’ zelf [10], want de Bijbel maakt heel duidelijk dat hij zich ook van het ‘goede’ bedient. Hij kan zich zelfs voordoen als een engel des lichts (een goede engel; 2 Kor 11:14) [11].

Gods kwaad
Als God de Almachtige Schepper is, dan is het onmogelijk dat kwaad in de Schepping los staat van Hem. Op de eerste plaats blijkt kwaad al vanaf de oorsprong van de Schepping (hemel en aarde) te bestaan (Gn 2:9). Dit oorspronkelijke kwaad was dan wel passief, maar had een functie; als toets van gehoorzaamheid en vertrouwen. Wat voor kwaad was dat? Het falen voor die toets; eigenzinnige weerspannigheid tegen God. Op de tweede plaats bedient God Zich ook geregeld van kwaad (in de ogen van mensen) om kwaad (definitief) te beëindigen of in het te perken (Js 27:1; 45:7). Hij doodde bijvoorbeeld vrijwel alle fysieke schepselen (mensen, dieren en planten) in de Vloed (Gn 6:7), slaat (onschuldige) mensen met plagen (Gn 12:17), verwoest steden met duizenden mensen (Gn 19:24) en maakt mensen opzettelijk blind (Hnd 9:8). Gods straf over zonde vatten mensen soms op als kwaad, terwijl God zonde toch echt als een kwaad veroordeelt. Dat is Gods gerechtigheid. Zijn strafmaatregel kan juist gunstig (voor Gods volk) bedoeld zijn. Als tucht, tot gedragsverbetering en geloofsgroei. Maar soms heeft de mens geen besef van zonde en worden de profeten die dat kunnen duiden niet serieus genomen (Js 30:10). Ook is er ‘kwaad’ ten goede zonder dat het met zonde te maken heeft (Jh 9:3). Ten derde lijkt het er zelfs op dat God geregeld satan voor ‘Zijn karretje spant’. God laat toe dat satan kwaad kan doen. Geregeld ten gunste van Gods wil. Ten laatste bedient God Zich van kwaad tegen Zijn Eigen volk [12] ter tuchtiging (Lv 10:2) en om te voorkomen dat kwaad gedoogd [13] gaat worden (Lv 15:31; 1 Pe 4:17). Dat behoort tot het noodzakelijke kwaad voor Gods volk. God gebruikt kwaad echter niet als vergelding of wraak [14], maar voor een ‘hoger’ doel [15].

Menselijk en geestelijk kwaad
Mensen hebben een eigen definitie van kwaad. Als eerste, over wat het is, namelijk dat wat denken en doen van mensenlevens in gevaar of verlies brengt. De dood wordt door sommige gezien als een kwaad [16]. Ten tweede, over de manier waarop kwaad wordt verricht, namelijk wat voorbedacht, opzettelijk, gepland wordt gedaan met verraad en bedrog door het geniepig en geveinsd te doen. Van alles wordt gedaan zodat niet kan worden vastgesteld wie er achter zit. Fysieke schepselen, zoals de mens, kunnen echter maar kort en beperkt kwaad doen [17]. Ook staan ze onder ‘invloed’ van geestelijke machten, dus is hun niet elk kwaad aan te rekenen. Kwaad in geestelijke zin is veel ernstiger en gevaarlijker. Engelen zijn niet gebonden aan een sterfelijk fysiek lichaam. Als een engel voor kwaad kiest komt er dus geen einde aan diens kwaad tot aan Gods rechtvaardige eindoordeel [18] in het einde der tijd.

Evaluatie
Kwaad is van Godswege passief in de oorspronkelijke Schepping ‘gelegd’. Als de tegenpool [19] van ‘goed’ [20]. Beiden krijgen alleen betekenis in geschapen leven dat moet functioneren [21] naar Gods wil. Kwaad is als eerste ‘opgepakt’ in de geestelijke wereld; satans opstand tegen God. Daardoor kwam er afstand [22] tussen God en de Schepping zolang de opstand duurt [23]. Satan verleidde de mens zich bij zijn opstand aan te sluiten en kwam onder diens invloed. Mensen interpreteren daardoor kwaad anders dan God [24]. Wat kwaad volgens God is en diens nut blijkt in Zijn eindoordeel. God ontrekt Zich echter niet van Zijn Schepping. Hij heeft mensen macht gegeven om Zijn kinderen te worden (Jh 1:12). Gods heilsplan, dat ‘boven’ goed en kwaad uitgaat, doet Gods oordeel al dagelijks over Gods volk komen (1 Pe 4:17) ten gunste van Zijn eindoordeel over hen. Daardoor lijkt Gods volk meer kwaad te treffen dan ongelovigen. In de nieuwe Schepping wordt kwaad weer passief.

==============================================================================

[1] In de christenheid echter zelden.
[2] God heeft de Schepping aan de satan overgegeven (Lc 10:18; Opb 12:9). Het loopt dus fout af.
[3] Terwijl de meeste mensen stellen dat de mens ‘goed’ is of dat de mens in staat is zijn kwade drift door het goede te laten domineren.
[4] Kwantitatief weegt niet op tegen kwalitatief.
[5] Dat mensen zich toch toeleggen op allerlei kwaad, zoals jaloezie, afgunst of haat, is een abnormaliteit die niet onderkend wordt. Egoïsme bepaald meestal wat ‘normaal’ is.
[6] Dit is ook kwaad en hiervoor geldt de regel ‘kwaad met kwaad vergelden’ (1 Th 5:22).
[7] Het meest fundamentele kwaad in de Bijbel. Kwaad wordt dus op de eerste plaats door God bepaald. Ongelovigen kunnen daarom het oorspronkelijke kwaad niet begrijpen.
[8] Dit zou het ideaalbeeld van de hemel moeten temperen. Engelen die kiezen voor het kwaad ‘bewijst’ dat Gods heilsplan zich ook op hen richt. Het richt zich op heel de Schepping.
[9] Dat wijst op de centrale plaats van de Zoon van God daarin, Die er, in tegenstelling tot mensen, Getuige van was toen engelen van God afvielen.
[10] Noch de overste van de duisternis en de dood.
[11] Op zich is dat ook kwaad, want het zich zo voordoen is bedrog en valsheid.
[12] Het terrein waar satan en diens demonen in principe geen kwaad kunnen doen, omdat Gods volk buiten hun bereik ligt (Lc 10:19). Al denkt menig gelovige van wel. Dit kan alleen als gelovigen er zelf voor kiezen zich te laten afleiden van hun roeping.
[13] Gedoogbeleid is een groter kwaad dan het kwaad dat het gedoogd. Zonder de nodige strafmaatregel tegen kwaad wordt het uiteindelijk geaccepteerd en dagelijkse praktijk; Wetsverachting die tot geloofsafval leidt (Mt 24:12).
[14] Hoewel in de Bijbel het soms wel zo wordt benoemd, maar dat is om het voor mensen begrijpelijk te maken.
[15] In gelijke maat kwaad terugdoen. Menselijke wraak is soms een spiraal van wederzijdse wraakneming tot de verwoesting van een van de betrokkenen. God gaat het er om dat kwaad definitief wordt beëindigd.
[16] In de Bijbel wordt de dood wel negatief opgevat, want het leven is een cadeau van God. Maar het wordt nooit als kwaad gezien. De dood is de rustplaats voor gelovigen. Het dogma van de ‘erfzonde’, dat onterecht veronderstelt dat de dood een straf van God is, stelt het als kwaad voor.
[17] Zo blijft kwaad van fysieke schepselen van Godswege ingetoomd.
[18] Engelen zijn Gods schepselen en moeten dus ook Zijn wil doen.
[19] Dat heeft niets te maken met een illusionair conflict tussen licht en duisternis.
[20] Vertrouwen en gehoorzamen van God.
[21] Door God te eren en te dienen.
[22] Godsverduistering.
[23] De Here Jezus heeft met Zijn onderricht, lijden, sterven, opstanding en hemelvaart een fundamentele keer hierin gegeven.
[24] De Boom van Kennis gaf feitelijk verblinding en domheid over goed en kwaad.


Reageren