Grootsgedrukt
Enquête: 003-Ik geloof dat het scheppingsverhaal letterlijk waar is. Ja Nee
Agenda:   Conferenties & Cursussen ||  Concerten ||  Evenementen ||  Bericht aanbieden

Boek-muziek-film

Werd Constantijn een christen?

De Romeinse soldatenkeizer Constantijn, of juister Flavius Constantinus, werd volgens een heersende christelijke legende christen doordat hij een visioen van God ontving. Die zou hem de militaire en politieke eindoverwinning geven, zodat hij de christenheid kon stimuleren. In het boek ‘Het visioen van Constantijn’ wordt door twee oudheidkundigen onderzocht of die vermeende openbaring van God een mythe is of op waarheid is gebaseerd. Hoe is dat gedaan?

Door Marco van Putten
Klik hier om dit boek te bestellen!

Meer dan het visioen beschreven
De twee auteurs (Lendering is historicus en Hunink een Universitair classicus) wilden geen nieuwe keizerbiografie schrijven, maar wilde het vermeende visioen van Constantijn onderzoeken. Daartoe staat in dit boek (H7) de eerste Nederlandse vertaling en bespreking van een lofrede aan Constantijn uit 310 centraal. De voorafgaande hoofdstukken 1-6 zijn bedoeld om een kenschetsing te geven van Constantijns wereld. De resterende hoofdstukken 8-15 onderzoeken de vraag hoe vanuit een volgens hen heidens visioen een christelijke legende kon voortkomen. Zwart-wit foto’s geven beeld bij de tekst. Ze beantwoorden niet alle vragen, maar concluderen wel dat niet Constantijn het Romeinse rijk kerstende, maar dat de christenheid hem zou hebben veranderd. Dat laatste krijgt naast de vertaling van de lofrede de meeste aandacht. Daarnaast is er begrijpelijkerwijs ook veel aandacht Constantijns keizersloopbaan. Daarin staat de slag bij de Milvische brug bij Rome in 312 centraal; de plek van het vermeende christelijke visioen. Eindnoten geven hoofdzakelijk bronvermelding. Het boek heeft een aantal bijlagen en wijst een weg naar verdere kennis over dit onderwerp. Het boek sluit af met een beperkt register.

Heidense wereld
De auteurs brengen naar voren dat de wereld van Constantijn heidens was. In het begin van zijn keizerschap profileerde hij zich dus vooral als vertegenwoordiger van de Griekse zonnegod Apollo (ook bekend als de Oosterse god Mithras). Ze bespreken daarover allerlei aanwijzingen. Maar ze wijzen er ook op dat het lastig is om iets concreets te stellen over Constantijn. Hij was als politicus erop ingesteld om zo lang mogelijk zo veel mogelijk opties open te laten. Speculatie wat wel of niet gebeurd is vinden zij niet wetenschappelijk verantwoord. Constantijns optreden was echter lange tijd uitgesproken heidens. Visioenen werden een vast gegeven wat keizers overkwam. Deze visioenen hadden altijd een heidense duiding. Constantijns visioen zou een meervoudige zonnehalo zijn geweest dat eerst heidens, maar later ‘christelijk’ werd geïnterpreteerd.

Evaluatie
Dit boek is interessant, maar gaat ook uit van een wat beperkte kijk op Constantijn; zijn (bekerings)visioen. Raak is de vaststelling dat Constantijn in zekere zin christen werd, maar dat het opdringen van christenheid door diens leiders aan de politieke macht ongepast is. Iets wat ook de auteur Singor stelt in zijn eerste Nederlandse biografie uit 2014 over Constantijn. De auteurs van dit boek wijzen er verder op dat de christenheid in Constantijns tijd nogal anders was dan het tegenwoordige. Veel was in zijn tijd niet ingekaderd of uitgekristalliseerd. Een aanrader.

Hunink, V. en J. Lendering
Het visioen van Constantijn. Een gebeurtenis die de wereld veranderde
Omniboek, Utrecht, 2018
€ 17,50
176 pagina’s
9789401913096

Reageren


M. van Putten

29-07-2018 10:52
Zie ook mijn recensie van het boek van Singor over Constatijn op deze website: https://uitdaging.nl/1045-recensie-constantijn

BASTIAAN

29-07-2018 02:20
Naar de maatstaven van de huidige vrijzinnige kerken zal Constantijn de grote wel een christen genoemd worden. Zijn moeder Helena was een vroom gelovige en zijn zuster droeg de schone naam Anastasia [Opstanding]

Constantijn verslaat Maxentius enorme drievoudige leger aan de Tiber te Rome in 312. Hij geeft de kerk van zijn tijd onbeperkte vrijheid van godsdienst.

Helaas werden de onderdrukte gelovigen van toen nu zelf onderdrukkers en wel van de Joden doordat Constantijn op 7 maart 321 de zondag als nationale verplichte rustdag instelt en Christenen verbied om op Sjabbat de Synagogen te bezoeken. Even later volgden nog meer strenge wetten in omgang tussen Christenen met Joden.

De kerkhistoricus Eusebius prijst Constantijn de wolken in. Die krijgt opdracht van hem, die zich zonder schroom op munten uit zijn tijd de Sol Invictus, de onoverwinnelijke zon liet afbeelden, om 50 Bijbels te maken op fraai perkament, gemakkelijk leesbaar.

Constantijn was een wreed en sluw man. Hij liet zijn zoon Crispus ombrengen 326 en even later ook de moeder van Crispus genaamd Fausta, wegens beweerd overspel met die stiefzoon in een heetgestookt bad liet sterven.
Bron: Deel 2 Strijdende Kerk van P. A. de Rover.

Hij heeft zich nog omstreeks Pasen 337 op zijn sterfbed laten dopen. Dus de regeltjes kloppen wel. Zijn kerk was net als hijzelf een zeer verdeelde kerk.

Hij kreeg te maken met Arianen die niet in de drie-eenheid geloofden, met Donatisten en nog veel meer rivaliserende groepen die elkaar bloedig te vuur en te zwaard bestreden. Duizenden kwamen om in dit gekrakeel.

Constantijn gebruikte de godsdienst vooral om zijn macht te kunnen doen gelden in zijn enorme rijk. Constantinopel en Rome bleven eeuwenlang geduchte Rivalen. Veel bloed werd over en weer vergoten.

Met als climax het beleg van Constantinopel in 1453 plaatsvond door de legers van het Ottomaanse Rijk onder leiding van sultan Mehmet II en de uiteindelijke val van Constantionopel die zijn Rijk verpulverden en de macht overnamen tot op deze dag. Rome wacht een zelfde lot. Zie Openbaring 16-19.