#Tb 15 euro gift
Enquête: 090-Gelooft u dat de Gemeente opgenomen wordt? Ja Nee

Overdenkingen

Donkere wolken van depressie!

Twee keer in mijn leven heb ik een lange en diepe depressie moeten doorworstelen. De eerste keer gebeurde dat toen ik ongeveer 19 was. De oorzaak van die depressie was eigenlijk het ontwaken als mens; het zoeken naar de zin van mijn leven. Dat was een heel moeilijke tijd voor mij. Ik heb toen van alles gedaan om antwoorden te vinden op de vragen in mijn leven. En omdat dit niet lukte, wilde ik een eind aan mijn leven maken. Door dat pijnlijke proces heb ik Jezus Christus leren kennen als mijn persoonlijke Verlosser en Heer. In mijn wanhoop heb ik mijn leven overgegeven aan God. Dat was de belangrijkste beslissing in mijn leven.

Door Leo Habets

In zekere zin is het gemakkelijk om over die depressie te praten en te schrijven. Immers, het gaat hier om mijn oude leven; de oude mens. "Het oude is voorbijgegaan, zie, het nieuwe is gekomen." (2 Korintiërs 5:17) Maar als ik eerlijk ben, mag ik hier niet ophouden. Ik heb namelijk nog een andere depressie gekend, lang nadat ik christen was geworden. Een depressie die maandenlang als een donkere wolk boven mij heeft gehangen en die een verwoestende invloed had op mijn leven.

Jarenlang heb ik het op mijn hart gehad om eraan mee te werken het Evangelie van Jezus Christus te laten doorklinken in heel Nederland. Die droom leidde uiteindelijk tot de nationale evangelisatieactie ‘Er is hoop’. Wij hebben toen onder andere een kleurrijk evangeliserend magazine laten drukken, dat in een oplage van vijf miljoen exemplaren, in het hele land, huis aan huis verspreid werd. Meer dan driehonderd plaatselijke kerken waren bij die actie betrokken. Dat alles was fantastisch, maar wat voor mij een hoogtepunt had moeten worden, werd uiteindelijk een van de diepste punten van mijn leven. Toen de actie voorbij was, raakte ik in een diepe depressie. Daar waren meerdere redenen voor aan te wijzen. De meest belangrijke was dat de actie uiteindelijk niet de geestelijke ommekeer in ons land bracht, waar ik zo vurig voor gebeden en zo hard voor gewerkt had. Het gevolg van dat alles was een diepe, donkere depressie die mij maandenlang als een boosaardige ziekte begeleidde. En wat ik ook probeerde om die depressie te ontlopen, het lukte eenvoudigweg niet. God heeft mij in die donkere maanden echter niet losgelaten. Hij was bij mij. Hij zorgde voor mij. En Hij had een plan voor mijn leven. Veel later heb ik pas begrepen, dat God die depressie toeliet om mij enkele heel belangrijke lessen te leren over het werken in Zijn dienst en het leiden van mensen.

De eerste depressie in mijn leven bracht mij tot Jezus Christus. De tweede depressie heeft mij geholpen om te groeien als leider. Beide depressies waren afschuwelijk, maar beide hebben een heel belangrijke rol in mijn leven gespeeld. Want, de meest belangrijke lessen in ons leven leren wij eerder door pijn en door problemen dan door succes.

In goed gezelschap
Tijden van depressie komen in veel levens voor. Ook in levens van christenen en van dienaren van God.
Een voorbeeld daarvan vinden wij in 1 Koningen 18:16-19:21. In dat Bijbelgedeelte kunnen wij lezen hoe het de profeet Elia verging. Hij werd zwaar depressief. Zelfs zo dat hij God vroeg om een einde aan zijn leven te maken. En dat terwijl God hem even daarvoor op zo’n wonderlijke manier had gebruikt.

Achab - de toenmalige koning - was een slecht mens. Hij deed wat slecht was in de ogen van de Heer; zijn gedrag was nog erger dan dat van zijn voorgangers. Hij krenkte de God van Israël meer dan alle koningen daarvoor. (Het zal maar over je verteld worden.) Hij trouwde met Izebel, de dochter van de koning van Sidon en hij begon Baäl te vereren. (U kunt het allemaal nalezen in 1 Koningen 16:29-34.) Om die zondige koning te straffen, stuurde God Elia naar Achab met een slechte boodschap: "Zo waar de HERE, de God van Israël, leeft, in wiens dienst ik sta, er zal deze jaren geen dauw of regen zijn, tenzij dan op mijn woord." (1 Koningen 17:1b) Zo gebeurde het ook. Drieënhalf jaar regende het niet. Dat was een ramp voor het land en voor het volk. Een hongersnood brak uit.

Toen liet Elia het hele volk van Israël bijeenroepen bij de berg Karmel. Daar slachtte hij een stier en daagde de vierhonderdvijftig profeten van Baäl uit dat offer door een wonder te verbranden. Hoe die priesters ook hun best deden, er gebeurde helemaal niets. Tegen de avond slachtte Elia een stier en bad God om een wonder. Het vuur van de Heer sloeg in en verteerde het brandoffer met brandhout, stenen, as en al; zelfs het water in de geul likte het op. Toen het volk dit grote wonder zag, keerden zij zich tot God en doodden de vierhonderdvijftig profeten van Baäl. De volgende dag regende het weer.

Dat was letterlijk een bergtop-ervaring voor Elia. Een geweldig geestelijk hoogtepunt. Een fantastische gebeurtenis. Maar, na de berg komt vaak het dal. Dat was ook zo in het leven van Elia. Hij werd zwaar depressief. 1 Koningen 19:1-4: "Toen Achab aan Izebel verhaalde alles wat Elia gedaan had, en hoe hij al de profeten met het zwaard gedood had, zond Izebel een bode tot Elia om te zeggen: Zo mogen de goden doen, ja nog erger, indien ik morgen om deze tijd uw ziel niet gelijk zal maken aan de ziel van een hunner. Toen hij dat had vernomen, maakte hij zich gereed en ging weg om zijn leven te redden; en gekomen tot Berseba, dat tot Juda behoort, liet hij zijn knecht daar achter. Zelf echter trok hij een dagreis ver de woestijn in, ging zitten onder een bremstruik en begeerde te mogen sterven, en zeide: Het is genoeg! Neem nu HERE, mijn leven, want ik ben niet beter dan mijn vaderen."

Vijf kenmerken van een depressie
In de voorgaande verzen worden niet veel woorden besteed aan de depressie van Elia; toch kunnen wij hierin een vijftal kenmerken van een depressie vinden.

1. Vermoeidheid
In de eerste plaats was Elia ongetwijfeld heel moe. Dat wordt niet expliciet verteld in de voorgaande verzen, maar het is duidelijk dat dit wel een rol speelde. Elia had een heel drukke tijd achter de rug. En die éne dag op de Karmel moet hem geestelijk uitgeput hebben. Eerst was er die show van de vierhonderdvijftig profeten. Toen de spanning van het wachten op het ingrijpen van de Heer. Daarna werden die vierhonderdvijftig profeten gedood, en ten slotte was er weer de spanning van het wachten op de komende regen. Dat alles was een grote lichamelijke en geestelijke belasting. Daarbij kwam ook nog dat hij na die vermoeiende dag op reis moest. Overhaast vertrok hij van de Karmel naar Jizreël, een afstand van ongeveer vijftig kilometer. Hij moest ploeteren door de regen en de modder. Met andere woorden, deze man was geestelijk en lichamelijk uitgeput. En uitputting is een goede voedingsbodem voor depressie.

2. Angst
Elia had ook angst voor de toekomst; zijn toekomst. Hij werd bang voor koningin Izebel. Nou was zij ook geen lieverdje, maar toch is het vreemd. Elia was geen lafaard, integendeel; hij was een moedige man, dapper, een doorzetter. Denk maar eens aan hoe hij de koning tegemoet trad en hoe hij het hele volk uitdaagde op de berg Karmel. Nee, deze man was geen bangerik en toch werd hij direct na die fantastische ingreep van God bang voor één persoon, een vrouw. Eén dag nadat hij vrijwillig zijn leven op het spel had gezet, werd hij doodsbang om zijn leven te verliezen.

3. Inbeelding
Dat alles laat zien dat Elia een vertekend beeld had van de werkelijkheid. Want hoe kan het anders dat iemand, die het de ene dag aandurft om vierhonderdvijftig profeten te vernederen en een heel volk te confronteren met hun zonden, het de andere dag in zijn broek doet voor één persoon? Elia had een vertekend beeld van de realiteit. Dat is iets wat altijd gebeurt in een depressie, wanneer mensen een donkere bril op hebben en alles zwart zien. "Niemand begrijpt mij.” “Iedereen is tegen mij.” “Niemand houdt van mij." Dat is een vertekend beeld van de werkelijkheid.

4. Alleen willen zijn
Iets wat je bijna altijd vindt in een depressie, is het verlangen om alleen te zijn. Elia liet zijn knecht, een loyale volgeling, achter en ging alleen een dagreis ver de woestijn in. Dat is één van de duivelse aspecten van een depressie. Op momenten dat je andere mensen het meest nodig hebt duw je ze het verst bij je vandaan. Je sluit je af, je wilt alleen zijn, je wilt het alleen redden, maar je kunt het niet. Elia ging de woestijn in om alleen te zijn. Alleen zijn is op zich natuurlijk helemaal niet verkeerd. Dat kan zelfs heel goed en verkwikkend zijn. Ik kan soms echt genieten van alleen zijn; maar niet in een woestijn, zo'n droge en weinig opbeurende omgeving.

Ik heb een man gekend die geregeld depressieve buien had. Als het weer eens zover was, sloot deze persoon zich op in zijn slaapkamer, verduisterde die kamer helemaal en kroop zo diep mogelijk onder de dekens. Daar bleef hij dan dagenlang, totdat het licht in zijn leven weer een beetje begon op te gloeien. Eigenlijk deed Elia precies hetzelfde. Hij ‘kroop onder de dekens’ en hij verstopte zich in de woestijn. Hij ging onder een bremstruik zitten, een heel mistroostige, dorre plant.

U kunt zich waarschijnlijk wel voorstellen dat die situatie niet bepaald opbouwend was. Elia zat daar in zijn eentje onder een boompje in de hete woestijn. Hij was zonder hoop. Hij verlangde ernaar om te sterven. Die arme Elia had geen uitzicht meer op het leven; hij had geen doel meer en hij kon niet meer verder kijken dan de dag van vandaag.

5. Minderwaardigheid
Tot slot is het ook duidelijk dat hij een vertekend beeld had van zichzelf. In 1 Koningen 19:4 staat dat Elia aan de Heer vertelde: "Ik ben niet beter dan mijn vaderen." Dat is natuurlijk heel aardig om van jezelf te zeggen, maar in dit geval was het zeker niet waar. Objectief gezien moet je wel tot de conclusie komen dat deze Elia een goed mens was. Hij had de Heer lief, hij was toegewijd en hij had moed. Hij stak met kop en schouders boven de anderen uit. Het was niet waar dat hij net zo slecht was als zijn voorgangers, maar die opmerking past wel heel goed in het depressieve patroon. Want zo gauw je depressief bent, ga je neerkijken op jezelf. Je gaat je minderwaardig voelen tegenover anderen. "Ik kan niks", "Ik zie er niet goed uit", "Niemand heeft belangstelling voor mij."

God zorgde voor Zijn knecht
Elia was depressief. Hij had zich verstopt onder een struik in de woestijn. Hij was moe, bang, zielig, zonder hoop en hij worstelde met een minderwaardigheidscomplex. En wat deed God? Hij zorgde voor Elia. Hij stuurde een engel. Hij liet Elia niet in de steek. Mooi is dat. God wist wat er gaande was en Hij ondernam iets. Daarbij is het in de eerste plaats goed om vast te stellen wat de engel niet deed. De engel veroordeelde Elia niet. Hij zei niet: "Elia, wat maak je me nou? Wat ben jij voor iemand? De Heer heeft jou zo gezegend, je bent een dienstknecht van God en moet je nou eens zien hoe je erbij hangt. De mensen zouden jou nu eens moeten zien. Kom op, pak jezelf aan. Dit kun je niet maken." Niets van dat alles. God veroordeelde Elia niet. En niet alleen dat, er vond ook geen zielzorgelijk gesprek plaats. Er was zelfs geen gebed voor Elia.

Ik denk dat wij hier veel van kunnen leren. Wanneer wij mensen ontmoeten die problemen hebben, komt al heel gauw bij ons de zielzorger boven. Wij willen die mensen dan een PPGtje geven, een Persoonlijk Pastoraal Gesprek, dat als een soort injectie de patiënt in de kortste keren weer gezond moet maken. Soms is geen therapie de beste therapie. Natuurlijk schrijf ik deze dingen niet om zielszorg in een kwaad daglicht te stellen, maar ik wil wel duidelijk maken dat er een tijd is voor alles. Er is een tijd om mensen te adviseren, te helpen en te onderwijzen, maar er is ook een tijd waarin het beter is om stil te zijn. Wat de engel wèl deed, is eigenlijk helemaal niet bijzonder. Hij gaf Elia te eten. Heel praktisch. Deze man had honger. Hij was ongetwijfeld vergeten te eten tijdens die bijzondere dag op de Karmel. Bovendien had hij een verre reis achter de rug. Hij moest aansterken. Wat gebeurde er nog meer? De engel liet hem slapen. Elia was doodmoe. Hij had slaap nodig. De engel viel hem niet lastig. Hij liet hem rustig slapen. Opnieuw heel praktisch.

Ten slotte nam de engel alle beslissingen voor Elia. Hij zei: "Sta op, eet, want de reis zou voor u te ver zijn. Toen stond hij op, at en dronk en ging door de kracht van die spijs veertig dagen en veertig nachten tot aan het gebergte Gods, Horeb." (1 Koningen 19:7,8) Elia protesteerde niet. De leider liet zich leiden. Hij deed geduldig wat van hem gevraagd werd. En dat was nog al wat. Berseba, waar Elia zich bevond, ligt ten zuidwesten van Jeruzalem. Horeb echter, ligt ongeveer driehonderdvijftig hete, droge woestijnkilometers verder naar het zuiden. Elia was veertig dagen onderweg om het gestelde doel te bereiken. Dat betekende een enorme lichamelijke inspanning. Dat was sporten, joggen. Veertig dagen lang beweging; verstand op nul en blik op oneindig. Precies wat Elia nodig had. Een prima therapie.

Een grote bemoediging
Uiteindelijk kwam Elia bij de berg Horeb aan. Hij zocht een grot en overnachtte daar. Tijdens die nacht sprak God tot hem en stelde hem de vraag wat hij eigenlijk op de berg Horeb deed. Elia gaf God een uitvoerig rapport over zijn wel en wee. Zijn rapport was behoorlijk negatief. De Israëlieten hebben Uw verbond naast zich neergelegd ... de altaren zijn verwoest ... de profeten zijn vermoord ... ik ben alleen over ... nu hebben ze het op mij voorzien.

Hij vertelde niets over dat fantastische wonder op de berg Karmel. Geen woord over het feit dat hij vierhonderdvijftig profeten van Baäl gedood had. Niets over zijn wonderbare ontmoeting met een engel. Hij had nog steeds een negatief beeld van zichzelf en van de situatie waarin hij verkeerde. Alles wat God al voor hem gedaan had, was nog niet genoeg om de 'donkere wolken' uit zijn leven te doen verdwijnen. Er moest nog meer gebeuren. De relatie met de Heer moest hersteld worden. Zijn liefde tot God moest opnieuw groeien.

Dat gebeurde ook. In de eerste plaats moet het voor Elia een geweldige bemoediging zijn geweest dat God hem opdroeg om naar de berg Horeb te gaan. Dat was immers de berg waar God aan Mozes de tien geboden had gegeven (Exodus 19:17-20). Daar wist Elia natuurlijk alles van. Hij wist ook dat God tot Mozes had gesproken en dat die openbaring van God gepaard was gegaan met allerlei tekenen. Er was toen vuur, en rook en een aardbeving. Toen Elia bij die berg aankwam, openbaarde God zich op nagenoeg dezelfde manier als destijds bij Mozes. Er waren ook nu allerlei tekenen; een sterke wind, een aardbeving en vuur. Het was alsof God tegen Elia wilde zeggen: "Jij bent belangrijk voor Mij. Jij bent net zo belangrijk voor Mij als Mozes was."

Maar er gebeurde meer. God liet Zich door Elia vinden. Als je depressief bent en als je God eigenlijk het meest nodig hebt, heb je vaak de minste behoefte om God te zoeken. Daarom liet God Zich door Elia vinden. Als ik de verzen 9 tot en met 14 lees, zie ik daarin de liefdevolle pogingen van God om door te dringen tot Elia.

Eerst probeerde God het met allerlei overweldigende tekenen: een sterke wind, een aardbeving, vuur, maar Elia reageerde niet. Daarna probeerde God tot Elia door te dringen met een zachte hand; er was het gefluister van een zachte bries. Toen reageerde Elia. "Zodra Elia dit hoorde, omwond hij zijn gelaat met zijn mantel, ging naar buiten en bleef in de ingang van de spelonk staan." (vers 13) Toen pas was Elia klaar om God opnieuw te ontmoeten.

Wat kunnen wij van Elia leren?
1. Ook gelovige mensen kunnen depressief worden
Als wij depressief zijn bevinden wij ons in goed gezelschap.
Jeremia was depressief, omdat hij geen respons kreeg op zijn oproep tot omkeer (Jeremia 20:7-18).
Job raakte in de put toen hem alles werd afgenomen (Job 3).
David werd depressief als gevolg van zijn zonde met Bathseba (Psalm 51).
Paulus was somber toen hij in de gevangenis was, omdat hij het gevoel had dat hij door iedereen in de steek was gelaten (2 Timoteüs 1:15). (Overigens is dat een goed voorbeeld van een sombere kijk op de werkelijkheid, want uit 2 Timoteüs 4:11 en 21 blijkt dat Lucas, Eubulus, Pudens, Linus, Claudia en ‘alle broeders’ nog bij hem waren).

2. Probeer symptomen tijdig te herkennen
Uit het verhaal van Elia hebben wij vijf symptomen (soms ook medeoorzaken) van depressies kunnen distilleren die haast universeel te noemen zijn. (1) Vermoeidheid (2) Angst (3) Inbeelding (4) Alleen willen zijn (5) Je minderwaardig voelen. Het is heel belangrijk om te leren, hoe je deze symptomen bij jezelf of bij anderen in een vroeg stadium kunt herkennen.

3. Doe er iets aan
God hielp Elia op een heel praktische manier om zijn depressie te overwinnen. Zo kunnen wij ook praktische stappen ondernemen om uit een depressie te komen of om anderen te helpen. Die stappen kunnen zijn: (1) lekker eten, jezelf verwennen (2) uitslapen, uitrusten (3) anderen toestaan om beslissingen voor je te nemen (4) lichaamsbeweging, sporten, lichamelijke arbeid (5) wegwezen, er even tussenuit breken, jouw ‘Horeb’ opzoeken (6) God zoeken, of beter nog je door God laten vinden. Sta God toe om tot je door te dringen.

4. Weet, dat God je niet loslaat
In dat alles is het belangrijk onszelf voor te houden dat God ons begrijpt en weet van onze situatie. Hij kent u beter dan u uzelf kent. Hij veroordeelt u niet en laat u niet vallen. Hij wil u bemoedigen en Zich door u laten vinden. Hij wil ook tijden van depressie of van moeilijkheden gebruiken om ons om te vormen naar het beeld van Zijn Zoon en ons betere instrumenten in Zijn hand te maken.

5. Er is hoop
Een depressie is niet het einde van de wereld. Het is niet het einde van uw wereld. Na het dal komt weer een berg. Er is leven na de depressie. En als u goed door een depressie heen komt, bent u sterker dan daarvoor. God veroorzaakt geen depressie, maar Hij kan zo'n moeilijke tijd in uw leven wel gebruiken om u te vormen. "Wij weten nu, dat God alle dingen doet medewerken ten goede voor hen, die God liefhebben, die volgens zijn voornemen geroepenen zijn." (Romeinen 8:28)

Reageren


bart klumpenaar

15-07-2019 09:06
Op het moment van zoeken was ik op het zelfde moment als jij was.
Kzit al 3 jaar thuis. geen werk niks.
En de zin van het leven is mij ontglipt door het negatieve beeld wat je krijgt van een depressie.

Het ontroerde mij en het gaf mij rust om te zien dat er hoop is , ookal zie je dat zelf niet meer, en geloof je je omgeving niet als zij zeggen dat er wel hoop is.

Marjon Houthuijzen

02-06-2019 05:29
Ik raak er helemaal van in de war. Ik kan de dingen al niet aan en ervaar god niet. Het leven is een kwelling. Ik heb er een chaos van gemaakt en kan er geen weg meer uit bedenken. Ja, je kunt je dingen inbeelden, maar hoe weet je wat klopt. Ik zie er geen gat meer in.

Guido Janssen

12-07-2017 11:36
Dank voor dit bemoedigende artikel.
Door een liefdeloze behandeling door dienaars van de katholieke kerk heb ik deze achter me gelaten. Ik hoop door bijbelstudie en dagelijkse reflectie mijn depressie te overwinnen. Maar ik hoop ook wijze mensen op mijn pad aan te treffen die mij het juiste geestelijke voedsel geven....