Wat is Gods volk?

0
80

Het volk van God is een Bijbels begrip, maar niet altijd goed begrepen. Ook is er mee aan de haal gegaan. Wie kan er bijvoorbeeld nog wijs uit als twee volken in oorlog raken en allebei beweren tot Gods volk te behoren? Sommigen beperken het begrip alleen tot het volk Israël en anderen alleen tot heel vrome, uitverkoren gelovigen. Er zijn er ook die het heel algemeen interpreteren door te stellen dat alle mensen Gods kinderen zijn. Wat staat er eigenlijk over in de Bijbel?

Het volk van God bestaat uit mensen die Hem toebehoren[1]. Gods kinderen. In algemene zin gaat het dan om Adams afstammelingen. De ‘mensenkinderen’ of de mensheid. Maar hoe is dan de band met God geregeld? De natuurlijke band tussen God en de mensenkinderen is immers nogal verstoord geraakt[2].

In Bijbelse zin staat Gods volk uitsluitend voor de mensen die Hij uit de mensheid aangenomen heeft om Zijn kind te zijn. Dat lijkt adoptie te veronderstellen. Naar de mens gesproken kan immers ook niemand fysiek uit God geboren worden. Fysiek scheppen van mensen door Hem gebeurd niet meer.

Het aannemen van mensen, wel opgevat[3] als een adoptie, betekent ook dat God selectiecriteria[4] toepast op iemand die Hij roept[5] om te worden toegevoegd aan Zijn volk. Zo omschreven onderscheidt Gods volk zich van de mensheid.

Maar in de Bijbel wordt nog specifieker over Gods volk gesteld dat het volbrachte werk van de Here Jezus – Zijn verzoeningsoffer – en de uitstorting van de Heilige Geest het zelfs mogelijk maken dat gelovigen ‘uit God geboren’ worden. Een andere benaming is: door de Geest vervuld worden door de doop in Die Geest. Het is Gods bedoeling dat Zijn volk zal bestaan uit wederom geborenen.

Het volk Israël
De Verbondssluiting in de Sinaïwoestijn enkele weken na de Uittocht van de Israëlieten uit Egypte wordt traditioneel aangewezen als het moment waarop Israël officieel een volk werd. Eertijds waren ze een stammenverband ontstaan uit de familie van de aartsvaderen, Abraham, Izak en Jakob.

De Verbondsvoorwaarden ervan, ook wel de Torah van Mozes genoemd, worden dan gezien als een soort ‘grondwet’. Als het woord ‘volk’ valt in verband met God, dan is ook al gauw het begrip volk van God ermee verbonden. Zo wordt deze gebeurtenis dan traditioneel gezien als het begin van Israël als Gods volk.

Hier moet echter toch wat rechtgezet worden. Om te beginnen waren de aartsvaderen ook al leden van Gods volk en evenzo de stammenverbanden die uit hun voortkwamen. Dus strikt genomen is de Verbondssluiting in de Sinaï niet het moment waarop de Israëlieten voor het eerst tot Gods volk gingen behoren.

Maar het is helemaal onjuist om te stellen dat Israël vanaf dat moment het enige volk van God op aarde was. De verwarring of simplificering treedt op doordat het onderscheid tussen deelgenoot zijn aan Gods Verbond en lid zijn van Gods volk niet wordt onderscheiden. Later daarover meer.

Ook is het maar de vraag of Israël door de Verbondssluiting ook meteen een volk was of aan de Verbondsvoorwaarden voldeed. Daar komt nog bij dat de weerspannigheid tegen God en de geloofsafval van Israël voortgaat tot op de huidige dag. Als zij Gods volk moeten vertegenwoordigen, dan voldeed dat eigenlijk gedurende de hele geschiedenis vanaf de Uittocht tot heden niet aan wat in Bijbelse zin van Gods volk verwacht mag worden. Israël als volk heeft zichzelf voor altijd gediskwalificeerd (1 Th 2:16)[6].

Het opvatten van de Torah van Mozes als grondwet is ook onjuist. Het is namelijk niet alleen veel te mager daartoe, maar gaat echter over de Bijbelse godsdienst[7]. Natuurlijk gaat de Torah van Mozes ook over hoe Gods volk hoort te functioneren. Toch kan de vraag worden gesteld of de Torah van Mozes niet te specifiek afhankelijk is van het bezit van het beloofde Land. Daarom moet de vraag gesteld worden of deze onvolledige Torah voor heel Gods volk tot het einde der tijden kan gelden[8].

Seculier volk
Bij heidense volken wordt een volk erkend als het zich van bestaande bevolkingsgroepen[9] wist te onderscheiden[10]. Om eigen onafhankelijkheid te verwerven is op de eerste plaats militaire kracht nodig. Onafhankelijkheid wordt makkelijker gewaarborgd door een eigen grondgebied.

Zodra een groep in een eigen gebied woonde en contacten onderhield met andere volken voor handel of door oorlogsvoering kunnen nieuwe woorden van andere talen worden overgenomen. Maar er kunnen ook eigen nieuwe woorden gevormd. Er ontstaan dan een eigen taal[11]. Ook zullen op zichzelf wonende groepen eigen gebruiken en (religieuze) rituelen ontwikkelen en een eigen geschiedenis maken. Een seculier volk wordt dus gedefinieerd in antropocentrische termen.

Hoe is Gods volk gedefinieerd?
Het volk van God ontstond in Bijbelse zin vanuit Gods initiatief. Hij roept mensen tot Zijn Aangezicht, onderhoudt een band met hen en spant Zich in om hen tot Zijn volk samen te smeden en dat volk in stand te houden. In vergelijk met seculiere volken vallen een aantal verschillen op.

Gods roeping van mensen gebeurd in principe niet met geweld, maar door hun eigen inzicht en zelfovertuiging[12]. Bij deze kinderen van God die Hij roept ging het in eerste instantie niet om voor zich een eigen grondgebied toe te eigenen. Gods volk vindt dus diens bestaansrecht en hun voortbestaan in Hem onder de Godlozen.

Toch zag God in dat de Godloze (heidense) mensen aanhoudend de leden van Gods volk wisten te overheersen en ten kwade te beïnvloeden. Daarom koos God ervoor om vanuit iemand van Zijn volk – Abram – een apart volk te vormen binnen Zijn volk, dat een eigen Land zou krijgen. Daaraan zou Hij zijn opdrachten voor heel Zijn volk van alle tijden bekendmaken. Vanuit deze van de mensheid afgescheiden wereld (Israël) zou Hij Zijn heilsplan verwezenlijken. Het volk van God wordt dus gedefinieerd in Theocentrische termen.

Omvang Gods volk
Gods volk is dus veel groter dan vaak gedacht wordt. Zo lijkt Abram aanvankelijk de nieuwe Adam, de enige vertegenwoordiger te zijn van Gods volk in zijn generatie. Maar toen ontmoette hij Melchisedeq, de koning-priester van God. Dat wijst erop dat er ook in Abrams generaties veel meer leden waren van Gods volk dan slechts Abram en zijn gezin. Het feit dat Abram dit bevestigt laat zien dat Abram wist van het bestaan van een volk van God.

Het is dus een vergissing om Gods volk te beperken tot zij die behoren tot de prominente families genoemd in de Bijbel[13]. Dat verklaart waarom er in de Bijbel naast Melchisedeq geregeld (plotseling) gelovigen worden genoemd. Denk bijvoorbeeld aan de proselieten Naäman (2 K 5:17) en Cornelius (Hnd 10:1-2).

Het zou wel eens kunnen zijn dat er tegenwoordig gelovigen zijn die andere religies of godsdiensten aanhangen die God ook tot Zijn volk rekent[14].

Individualisme
Problematisch voor het begrip van Gods volk is het individualisme dat vooral in de westerse christenheid (protestanten en evangelischen[15]) een grote rol speelt[16]. Joden kunnen het besef hebben tot het volk Israël te behoren, wat voor religieuze Joden ook nog de bijbetekenis heeft van Gods volk.

Het individualisme benadrukt de verstrooiing van de gelovigen, maar dat is ongunstig. Een ander nadeel is het ontstaan van sekten op basis van de eigen voorkeuren en overtuigen die beter zouden zijn dan die van andere gelovigen. De westerse christenheid is een wespennest geworden van zulke sekten en bewegingen die vaak weer aanleiding geven voor nieuwe scheuringen.

Aan het voeden van het collectieve besef dat de gelovigen die Hem toebehoren leden zijn van één volk wordt amper prioriteit gegeven. Dat doet af aan de slagkracht van Gods wil.

Onderscheidt volk en Verbond
Dat het lid zijn van Gods Volk en het toetreden tot Zijn Verbond twee verschillende zaken zijn blijkt daaruit dat het eerste voorwaarde is voor het laatste. Gods volk gaat dus aan Zijn Verbond vooraf.

Adam kan gezien worden als het begin van Gods volk. Maar met hem heeft God nooit een Verbond gesloten. Evenzo, werd geen Verbond gesloten met de volheid van generaties die uit hem voortkwamen tot aan Noach[17]. Van oorsprong was het dus niet nodig dat Gods volk ook moest toetreden tot een Verbond met Hem.

Met Noach sloot God voor het eerst een Verbond met de (fysieke) schepping, waaruit blijkt dat Gods volk voorbestemd was om over de schepping te heersen. Het feit dat God ervoor koos een Verbond te sluiten met Noach, de tweede Adam, wijst er wel op dat de hiervoor genoemde verstoorde band[18] tussen God en de mensheid latent aanwezig was. God sloot pas Zijn Verbond met Noach nadat de Godloze mensheid eerst vernietigd was.

Vanaf het moment dat Gods volk weer Zijn Geest kon ontvangen – na de verzoening van de verstoorde band door het offer van de Here Jezus – moest Zijn Verbond weer vernieuwd worden, waarmee de situatie van Zijn volk zonder Verbond weer dichterbij is gekomen. Maar omdat Gods Verbond begon met het insluiten van de schepping vergt die ideale situatie ook een vernieuwing van de hele schepping om dit te completeren.

Diversiteit
De hiervoor genoemde twee werken van God – verzoening en Geestvervulling – betekende logischerwijs een vernieuwing van Gods Verbond (Jr 31:31-33). Zij die al eerder tot Gods Verbond waren toegetreden worden als eerste uitgenodigd toe te treden tot dit Nieuwe Verbond.

Maar het feit dat Gods volk al eerder bestond kan wedergeboorte, wat later kwam, geen vereiste zijn om tot Gods volk te behoren, hoe essentieel ‘uit God geboren’ worden ook is[19]. Deze regel voor het ‘oude’ volk van God heeft ook gevolgen voor nieuwe toetreders tot Gods volk. Ook van hen kan dan het ‘uit God geboren’ worden niet meteen vereist worden[20]. In Gods volk bestaan daardoor twee of eigenlijk drie groepen: 1a. gelovigen uit Israël, 1b. gelovigen uit de volken en 2. wederom geborenen.

+++
[1] Volgens sommigen behoren ook mensen tot Gods volk die tot Hem willen behoren, zonder Gods instemming.
[2] Dit is zacht uitgedrukt. Die band is al bij de eerste mens Adam verbroken.
[3] Dit is niet zo, omdat God de Eigenaar is van de schepping en al het leven erin. Hij neemt dus terug wat al van Hem was.
[4] Deze selectiecriteria staan slechts deels in de Bijbel omschreven. God hanteert ook Eigen criteria, die geen mens kent. Dat laatste is maar goed ook. God is geen mens en alleen gedeeltelijk te kennen.
[5] Geroepen worden betekend niet dat de geroepene ook werkelijk toegevoegd zal worden. Elke mens moet ermee instemmen en dat bevestigen met diens levenswandel.
[6] Daarom is het niet vreemd, maar logisch, dat God ook anderen die beter waren toevoegde aan Zijn volk. Er zal dus een nieuw Israël van gemengde fysieke afstamming hersteld worden in de toekomst. Dit gegeven zou ook meteen de strijdvraag over Israëls afstamming beantwoorden. Alleen is dat een bittere pil die zwaar op de maag ligt. Maar het nieuwe Israël behoud wel diens eigen karakter en privileges, zoals de Tempelstad en de beloften. God heeft Israël niet verstoten.
[7] Het is Gods instructieboek voor de eredienst en het dagelijkse leven voor hen die Hem dienen.
[8] De Torah van Mozes was dus altijd al beperkt, wat toont dat God een verbetering erop zou toepassen. Die is er ook gekomen met de Torah van de Here Jezus.
[9] In meest elementaire zin van een familie en/of stam.
[10] De gebeurtenissen bij de spraakverwarring en verstrooiing in Babel (Gn 11:7-8) vallen buiten deze definitie.
[11] Een mengvorm van bestaande talen. Zo is ook het Hebreeuws een mengtaal vanuit een Aramese basistaal.
[12] De kinderen van Adam en Eva en diens kinderen werden via hun ouders bekend gemaakt met het bestaan van God zoals Adam en Eva dat had gekend toen God op aarde bij hen woonde. Die kinderen moesten zelf een leven met God vinden.
[13] De meeste leden van Gods volk vallen dus buiten het beeld van de geschiedenissen die in de Bijbel beschreven zijn. Hoewel zij ongenoemd bleven zijn die wel impliciet in de Bijbel. Het hele volk van God is altijd bekend bij Hem. De Bijbel beschrijft dus maar een heel klein deel van de werkelijkheid van God die vele malen groter is.
[14] Dit is een prikkelende gedachte voor mensen die streven naar sektarisme.
[15] Rooms katholieken hebben immers het besef onderdeel uit de maken van de wereldkerk met de ‘neutrale’ en soevereine staat Het Vaticaan als centrum.
[16] Sommige groepen verbinden hun geloof met een door mensen verzonnen nationale identiteit.
[17] God walgde juist van bijna al Adams nakomelingen en heeft hen vernietigd in de watervloed.
[18] Het instelling van een Verbond met Zijn volk is nodig door de gevallen staat van de mens. Het Verbond is ingesteld (erbij gekomen) om Zijn volk nog in staat te stellen een band met Hem te onderhouden, zodat Hij Zijn heilsplan kan ontrollen.
[19] Dit heeft verwarring veroorzaakt en ligt aan de basis van allerlei dwalingen, zoals Vervangingtheorieën, Twee-wegentheorieën en Twee-Godsvolkentheorieën.
[20] Vandaar dat de Doop met de Heilige Geest en aparte en latere handeling is die een gelovige kan ondergaan.